Nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu quan tâm đến hiệu quả của hệ thống HVAC khi hóa đơn điện tăng cao hoặc người sử dụng liên tục phản ánh phòng không đủ mát.

Phản ứng đầu tiên thường là tăng công suất, hạ nhiệt độ cài đặt hoặc tính đến phương án thay thiết bị mới. Tuy nhiên, đây chưa chắc là cách xử lý đúng.

Trong thực tế, một hệ thống Chiller, VRV/VRF, AHU, FCU hoặc điều hòa công nghiệp vẫn có thể hoạt động hằng ngày nhưng đang tiêu thụ nhiều năng lượng hơn mức cần thiết. Nguyên nhân có thể nằm ở lịch vận hành, phân phối gió, bộ lọc, đường ống, bảo ôn, cảm biến hoặc cách điều khiển toàn hệ thống.

Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư thiết bị mới, doanh nghiệp cần khảo sát đầy đủ và trả lời rõ ba câu hỏi:

Hệ thống đang tiêu thụ năng lượng ở đâu?

Bộ phận nào đang vận hành không đúng điều kiện thiết kế?

Giải pháp nào có thể thực hiện ngay mà không gây đầu tư lãng phí?

Dấu hiệu cho thấy hệ thống HVAC đang vận hành kém hiệu quả

Trần kỹ thuật xuất hiện đọng sương, vết ẩm hoặc nước nhỏ giọt.

Người vận hành phải liên tục giảm nhiệt độ cài đặt để bù cảm giáLãng phí năng lượng không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới dạng một sự cố nghiêm trọng. Trong nhiều trường hợp, hệ thống vẫn chạy, phòng vẫn có gió lạnh và thiết bị không báo lỗi.

Doanh nghiệp có thể nhận biết vấn đề qua những dấu hiệu sau:

Chi phí điện tăng trong khi diện tích sử dụng và thời gian làm việc gần như không thay đổi.

Thiết bị phải chạy lâu hơn mới đạt nhiệt độ cài đặt.

Một số khu vực quá lạnh nhưng khu vực khác lại không đủ mát.

Gió tại các miệng cấp yếu hoặc phân phối không đều.

Dàn nóng thường xuyên hoạt động trong tình trạng nhiệt độ cao.c thiếu lạnh.

Hệ thống chạy cả ở những khu vực không có người sử dụng.

Các cảnh báo trên BMS lặp lại nhưng chưa được phân tích nguyên nhân.

Khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, việc cần làm không phải là lập tức thay máy. Doanh nghiệp nên kiểm tra toàn bộ chuỗi vận hành để tìm đúng điểm đang gây thất thoát.

1. Lịch vận hành và nhiệt độ cài đặt không còn phù hợp

Một trong những nguyên nhân dễ bị bỏ qua nhất là thiết bị đang hoạt động lâu hơn nhu cầu thực tế.

Hệ thống có thể được bật từ quá sớm, tắt quá muộn hoặc vẫn làm lạnh tại những khu vực không còn người sử dụng. Với công trình đã thay đổi giờ làm việc, số ca sản xuất hoặc công năng mặt bằng, lịch vận hành cũ có thể không còn phù hợp.

Nhiệt độ cài đặt quá thấp cũng khiến máy nén, bơm và quạt phải làm việc nhiều hơn. Người vận hành thường hạ nhiệt độ khi cảm thấy phòng lâu mát, nhưng nguyên nhân thực tế có thể là thiếu gió, lọc bẩn hoặc phân phối gió không đều.

Hạ nhiệt độ cài đặt chỉ làm hệ thống chạy nặng hơn, không giải quyết được lỗi gốc.

Doanh nghiệp cần kiểm tra:

Thời gian bật và tắt từng khu vực.

Nhiệt độ cài đặt theo từng khung giờ.

Mức độ sử dụng thực tế của từng phòng.

Các khu vực thường xuyên không có người nhưng thiết bị vẫn hoạt động.

Lịch điều khiển trên BMS và lịch vận hành thực tế.

- Hành động phù hợp là xây dựng lịch chạy theo nhu cầu sử dụng, phân vùng rõ ràng và tránh để toàn bộ hệ thống hoạt động theo một chế độ cố định.

2. Luồng gió không đến đúng nơi cần sử dụng

Hệ thống HVAC chỉ hiệu quả khi không khí được hút, xử lý và phân phối đúng lưu lượng thiết kế.

Nếu cửa hút gió bị che, miệng gió bị chắn, van gió đóng sai vị trí hoặc tuyến ống có trở lực lớn, không khí lạnh sẽ không đến đúng khu vực cần sử dụng.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

Gió đầu tuyến mạnh nhưng cuối tuyến yếu.

Phòng gần AHU hoặc FCU quá lạnh.

Khu vực xa thiết bị lâu đạt nhiệt độ.

Dàn nóng đặt trong không gian bí, khí nóng xả ra bị hút ngược trở lại.

Miệng gió bị che bởi tủ, biển quảng cáo, trần trang trí hoặc vật dụng nội thất.

Khi lưu lượng gió không đủ, quạt và máy nén phải hoạt động lâu hơn. Người sử dụng tiếp tục giảm nhiệt độ cài đặt, khiến điện năng tiêu thụ tăng nhưng cảm giác tiện nghi không được cải thiện rõ rệt.

Hướng xử lý cần bắt đầu bằng việc kiểm tra cửa hút, cửa xả, van gió, miệng gió, quạt và toàn bộ đường phân phối không khí. Với công trình lớn, nên đo lưu lượng thực tế tại từng miệng gió thay vì chỉ đánh giá bằng cảm giác.

3. Bộ lọc và dàn trao đổi nhiệt không được vệ sinh đúng lúc

Bộ lọc không khí có nhiệm vụ giữ bụi trước khi luồng gió đi qua coil hoặc được cấp vào không gian sử dụng.

Khi lọc bám bụi, trở lực tăng và lưu lượng gió giảm. Quạt phải làm việc nặng hơn để duy trì lượng gió yêu cầu. Đồng thời, lượng không khí đi qua dàn trao đổi nhiệt không đủ khiến khả năng làm lạnh giảm.

Nếu tình trạng này kéo dài, bụi có thể tiếp tục bám vào coil, cánh quạt và các bộ phận bên trong. Khi bề mặt trao đổi nhiệt bị bẩn, thiết bị cần nhiều thời gian hơn để xử lý cùng một lượng tải lạnh.

Doanh nghiệp không nên chỉ vệ sinh bộ lọc rồi kết thúc công việc bảo trì. Cần kiểm tra đồng bộ:

Tình trạng bộ lọc.

Chênh áp trước và sau lọc nếu có thiết bị đo.

Bề mặt coil trao đổi nhiệt.

Quạt và cánh quạt.

Khay nước ngưng và đường thoát nước.

Mức độ bụi trong khu vực sử dụng.

Tần suất vệ sinh không nên áp dụng cứng nhắc cho mọi công trình. Nhà xưởng nhiều bụi, khu vực đông người hoặc công trình gần đường giao thông có thể cần kiểm tra thường xuyên hơn văn phòng ít người sử dụng.

Không được tháo bỏ bộ lọc chỉ để tăng lượng gió. Cách làm này có thể khiến bụi đi sâu vào thiết bị, làm giảm chất lượng không khí và tăng chi phí sửa chữa về sau.

4. Không khí lạnh bị thất thoát trên đường ống gió

Không khí sau khi được xử lý phải đi qua hệ thống ống gió mới đến được khu vực sử dụng. Nếu tuyến ống không kín, một phần gió lạnh sẽ thất thoát trong trần kỹ thuật, phòng máy hoặc những khu vực không cần điều hòa.

Các điểm rò thường xuất hiện tại:

Mối nối giữa các đoạn ống.

Mặt bích và gioăng làm kín.

Đoạn ống mềm nối với miệng gió.

Cửa thăm và hộp gió.

Van gió hoặc phụ kiện lắp đặt chưa kín.

Đoạn ống bị biến dạng trong quá trình sử dụng.

Rò rỉ ống gió làm giảm lượng gió đến phòng, gây mất cân bằng giữa các khu vực. Người vận hành có thể nhầm tình trạng này với việc thiết bị thiếu công suất và quyết định tăng tốc độ quạt hoặc bổ sung máy lạnh.

Tuy nhiên, tăng công suất quạt để bù lượng gió thất thoát chỉ khiến hệ thống tiêu thụ thêm điện và có thể phát sinh tiếng ồn.

Giải pháp đúng là kiểm tra độ kín, xử lý các mối nối, sửa đoạn ống hư hỏng, cân chỉnh van gió và đo lại lưu lượng sau khi hoàn thành.

5. Bảo ôn xuống cấp làm thất thoát nhiệt

Bảo ôn được sử dụng tại ống gió lạnh, ống nước Chiller, đường ống gas, van, hộp gió và các phụ kiện có chênh lệch nhiệt độ với môi trường xung quanh.

Sau thời gian dài vận hành, lớp bảo ôn có thể bị bong, rách, ẩm, xẹp hoặc mất liên kết tại các mối nối. Khi đó, nhiệt từ môi trường truyền vào đường ống và làm giảm hiệu quả của hệ thống.

Đối với hệ Chiller, bảo ôn ống nước lạnh hư hỏng có thể khiến nước nhận thêm nhiệt trước khi đến AHU hoặc FCU.

Đối với hệ thống ống gió, không khí lạnh có thể tăng nhiệt khi đi qua trần nóng, khu vực mái hoặc phòng kỹ thuật.

Đối với VRV/VRF, bảo ôn đường ống không đúng kỹ thuật có thể làm tăng trao đổi nhiệt ngoài ý muốn và phát sinh ngưng tụ.

Ngoài thất thoát năng lượng, bảo ôn kém còn gây đọng sương. Nước ngưng có thể làm ố trần, ẩm mốc, hư hỏng vật liệu hoàn thiện và ảnh hưởng đến các hạng mục kỹ thuật xung quanh.

Khi phát hiện bảo ôn bị ẩm hoặc xuống cấp, không nên chỉ dán vá lớp bên ngoài. Cần kiểm tra nguyên nhân gây ẩm, thay thế phần vật liệu không còn khả năng cách nhiệt và xử lý kín toàn bộ mối nối.

6. Công năng thay đổi nhưng hệ thống chưa được cân chỉnh lại

Nhiều hệ thống HVAC được thiết kế theo nhu cầu sử dụng tại thời điểm xây dựng công trình. Sau một thời gian, mặt bằng và công năng có thể thay đổi nhưng hệ thống vẫn giữ nguyên chế độ vận hành cũ.

Ví dụ:

Văn phòng tăng số lượng nhân sự.

Nhà máy bổ sung máy móc phát nhiệt.

Showroom thay đổi cách bố trí không gian.

Khách sạn chuyển đổi công năng một số khu vực.

Nhà xưởng tăng ca hoặc thay đổi quy trình sản xuất.

Các vách ngăn mới làm thay đổi hướng phân phối gió.

Khi tải nhiệt và mật độ sử dụng thay đổi, lưu lượng gió, công suất lạnh, lượng gió tươi và cách phân vùng điều khiển cũng cần được đánh giá lại.

Nếu không cân chỉnh, một số khu vực có thể nhận thừa lạnh trong khi khu vực khác thiếu lạnh. Thiết bị phải vận hành lâu hơn nhưng vẫn không tạo được điều kiện tiện nghi đồng đều.

Công trình có BMS cần rà soát lại cảm biến, setpoint, lịch chạy và logic điều khiển. Không nên chỉ sử dụng BMS để bật, tắt hoặc xem trạng thái thiết bị. Dữ liệu vận hành cần được phân tích để tìm ra khu vực đang tiêu thụ năng lượng bất thường.

Đừng vội thay thiết bị khi chưa xác định đúng nguyên nhân

Thiết bị cũ có thể tiêu thụ điện nhiều hơn thiết bị thế hệ mới. Tuy nhiên, thay máy không phải lúc nào cũng là phương án đầu tiên.

Nếu nguyên nhân nằm ở rò ống gió, bộ lọc bẩn, bảo ôn hư hỏng hoặc lịch chạy không hợp lý, thiết bị mới vẫn có thể tiếp tục vận hành kém hiệu quả.

Một quyết định đầu tư đúng cần dựa trên dữ liệu, không dựa hoàn toàn vào cảm giác hoặc tuổi đời thiết bị.

Trước khi quyết định cải tạo, doanh nghiệp cần làm rõ:

Công suất thiết bị hiện tại có còn phù hợp không?

Điện năng đang được sử dụng vào khung giờ nào?

Lưu lượng gió và nhiệt độ thực tế có đạt yêu cầu không?

Thiết bị chính hay hệ thống phụ trợ đang gây lãng phí?

Có thể tối ưu bằng cân chỉnh, sửa chữa hoặc điều khiển trước khi thay mới không?

Chi phí đầu tư có tương xứng với hiệu quả tiết kiệm dự kiến không?

Quy trình kiểm tra và tối ưu hệ thống HVAC

Việc tối ưu không nên thực hiện bằng cách điều chỉnh rời rạc từng thiết bị. Hệ thống HVAC cần được đánh giá như một chuỗi liên kết từ nguồn lạnh đến khu vực sử dụng.

Bước 1: Ghi nhận hiện trạng

Kiểm tra thiết bị, mặt bằng, công năng, giờ vận hành, phản ánh của người sử dụng và các thay đổi đã diễn ra trong công trình.

Bước 2: Đo và thu thập dữ liệu

Ghi nhận nhiệt độ, độ ẩm, lưu lượng gió, áp suất, thời gian chạy, điện năng tiêu thụ và cảnh báo thiết bị.

Bước 3: Xác định nguyên nhân gốc

Phân biệt rõ vấn đề do thiết bị, luồng gió, đường ống, bảo ôn, phụ tải hay hệ điều khiển.

Bước 4: Xếp thứ tự ưu tiên

Ưu tiên giải pháp ít đầu tư nhưng tạo hiệu quả rõ như vệ sinh, xử lý rò rỉ, cân chỉnh lưu lượng, cập nhật lịch chạy và hiệu chỉnh setpoint.

Bước 5: Kiểm tra kết quả sau xử lý

Đo lại thông số, theo dõi điện năng và đánh giá mức độ cải thiện tại từng khu vực. Không nên kết luận hiệu quả chỉ dựa trên cảm giác phòng mát hơn.

HRT đồng hành tối ưu hệ thống HVAC theo hiện trạng thực tế

HRT cung cấp giải pháp khảo sát, thiết kế, thi công, bảo trì, cải tạo và tối ưu vận hành cho các hệ thống:

Điều hòa trung tâm VRV/VRF.

Hệ thống Water Chiller.

AHU và FCU.

Điều hòa Packaged công nghiệp.

Thông gió và cấp gió tươi.

Hút khí thải và xử lý không khí.

Đường ống, ống gió và bảo ôn.

Điều khiển tự động và BMS.

Giải pháp tiết kiệm năng lượng HVAC.

HRT không mặc định đề xuất thay toàn bộ thiết bị. Mỗi phương án cần bắt đầu từ khảo sát, đo đạc và xác định đúng nguyên nhân.

Những vấn đề có thể xử lý bằng bảo trì, cân chỉnh hoặc sửa chữa sẽ được tách rõ khỏi những hạng mục thực sự cần cải tạo hoặc thay thế. Phạm vi công việc, trách nhiệm triển khai và mục tiêu sau xử lý cần được thống nhất rõ ràng trước khi thực hiện.

Đây là cách HRT hành động theo ba giá trị:

Hiểu Đúng hiện trạng và nhu cầu công trình.

Rõ Ràng nguyên nhân, phạm vi và trách nhiệm.

Tận Tâm trong quá trình triển khai và đồng hành vận hành.

Kết luận

Hệ thống HVAC tốn điện không nhất thiết đồng nghĩa với việc thiết bị đã quá cũ hoặc thiếu công suất.

Nguyên nhân có thể bắt đầu từ những vấn đề rất nhỏ như lịch chạy chưa phù hợp, miệng gió bị che, bộ lọc bẩn, một mối nối ống gió bị hở hoặc một đoạn bảo ôn đã xuống cấp.

Điều quan trọng là không xử lý theo phỏng đoán.

Hãy khảo sát đúng hiện trạng, đo đúng thông số, xác định đúng nguyên nhân và ưu tiên giải pháp phù hợp. Khi toàn bộ hệ thống được kiểm tra như một thể thống nhất, doanh nghiệp có thể kiểm soát tốt hơn điện năng, chất lượng không khí, độ ổn định và chi phí vận hành lâu dài.

HRT – Đúng Từ Đầu, Rõ Đến Cùng, Xanh Bền Vững.

HRT – Hơi Thở Xanh Cho Mọi Công Trình.

Thông tin liên hệ

CÔNG TY ĐIỀU HÒA THÔNG GIÓ HRT

Địa chỉ: Số 9TT7, đường Foresa 7A, Khu đô thị sinh thái Tasco, phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Hotline: 0916 181 080

Email: CEO@hrt.vn

Website: hrt.vn

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống HVAC vẫn làm lạnh nhưng tại sao điện vẫn tăng?

Hệ thống có thể phải chạy lâu hơn do thiếu gió, lọc bẩn, rò rỉ ống gió, bảo ôn hư hỏng hoặc lịch vận hành chưa phù hợp. Phòng vẫn mát không có nghĩa hệ thống đang hoạt động hiệu quả.

Có nên giảm sâu nhiệt độ cài đặt khi phòng lâu mát không?

Không nên giảm nhiệt độ ngay khi chưa xác định nguyên nhân. Cần kiểm tra lưu lượng gió, bộ lọc, coil, miệng gió và tải nhiệt thực tế trước.

Vệ sinh điều hòa có giúp giảm điện không?

Vệ sinh đúng cách có thể cải thiện luồng gió và khả năng trao đổi nhiệt. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân nằm ở đường ống, bảo ôn hoặc điều khiển, chỉ vệ sinh thiết bị sẽ chưa đủ.

Khi nào cần kiểm tra lại thiết kế HVAC?

Nên kiểm tra khi công trình thay đổi công năng, tăng số người, bổ sung máy móc phát nhiệt, thay đổi mặt bằng hoặc thường xuyên xuất hiện tình trạng nhiệt độ không đều.

HRT có bắt buộc doanh nghiệp thay thiết bị mới không?

Không. HRT khảo sát hiện trạng trước, sau đó phân loại rõ hạng mục cần bảo trì, sửa chữa, cân chỉnh, cải tạo hoặc thay thế. Quyết định đầu tư phải có cơ sở kỹ thuật và phù hợp với nhu cầu thực tế.